Bezpieczeństwo to nie brak zagrożenia. To obecność połączenia.
Safety is not the absence of threat. It is the presence of connection.
Gabor Maté
W pracy terapeutycznej z ciałem i umysłem bezpieczeństwo jest naszym punktem wyjścia. Bez poczucia bezpieczeństwa nie jesteśmy w stanie rozpocząć naszej drogi ku zdrowiu i dobrostanowi oraz pełnemu doświadczeniu życia. Potrzebujemy być bezpieczni i ugruntowani tu i teraz, w chwili obecnej. Potrzebujemy być połączeni z sobą poprzez:
- słuchanie tego, co mówi do nas ciało
- nauczenie się odpowiedniego interpretowania informacji wysyłanych przez ciało
- stosowanie technik relaksacyjnych i regulacyjnych, by znaleźć drogę do wewnętrznego spokoju
Układ nerwowy, który nie czuje się bezpiecznie i nie może odpocząć, nie jest w stanie wyruszyć w podróż ku uzdrowieniu. Bezpieczeństwo jest także warunkiem badania siebie, teraźniejszości, przeszłości, nastawienia do przyszłości. Gdy jesteśmy bezpieczni, mamy przestrzeń do ponownego kochania i rozumienia siebie, a przede wszystkim do współczucia, bez którego nasza podróż ku uzdrowieniu nie jest kompletna.
Jak w takim razie pracujemy z układem nerwowym z doświadczeniem traumy?
Po pierwsze: bezpieczeństwo!
Gdy pracujemy z osobami z doświadczeniem traumy – klasycznie w gabinecie lub podczas sesji jogi – ta zasada jest numerem jeden. Bezpieczeństwo poprzedza przetwarzanie traumy. W pracy poprzez ciało nie chcemy ponownie przeżywać wydarzeń traumatycznych. Stosując odpowiednie techniki uwalniania napięcia i energii nagromadzonych w czasie takich wydarzeń dążymy do tego, by układ nerwowy stopniowo wyregulował się i odzyskał zdolność do doświadczania i przetwarzania doznań bez przeciążenia.
Ćwiczenie, które możesz wykonać: Nie czujesz się bezpiecznie? Czujesz się poddenerwowana/y bez konkretnego powodu? Rozejrzyj się i upewnij, że wszystko jest w porządku w Twoim otoczeniu. Będzie to znak dla Twojego układu nerwowego, że jesteś bezpieczna/y.
Po drugie: nie spiesz się!
Drugą niezwykle ważną zasadą w pracy terapeutycznej poprzez ciało jest tempo, w jakim pracujemy z klientem. Przeciążony układ nerwowy powinie uwalniać nagromadzoną energię przetrwania powoli i w taki sposób, by nie doszło do ponownego zalania stresem. Praca z traumą poprzez ciało jest stopniowa i delikatna, ale te małe kroki robią wielką różnicę. Z czasem układ nerwowy odpręża się i reguluje coraz skuteczniej.
Z tego względu sesje jogi restoratywnej czy jogi nidry mogą wydawać się bardzo statyczne. Nie jesteśmy nauczeni bycia w ciszy i bezruchu, i traktujemy taki stan jako „nic nierobienie”. Jednak tam, gdzie następuje zatrzymanie, dzieją się rzeczy niezwykłe: odpoczynek i uzdrowienie poprzez połączenie z tym, co nosimy w naszych głowach i sercach.
Ćwiczenie, które możesz wykonać:
Zadaj sobie te pytania:
Czy dajesz sobie szansę na nudę? Co dzieje się z Tobą, gdy się nudzisz? Czy pamiętasz jak nudziłaś/nudziłeś się w dzieciństwie?
Po trzecie: jesteś nie tylko swoją głową!
Zauważanie doznań z ciała jest ważną częścią procesu pracy z traumą. O dociekaniu somatycznym (somatic inquiry) pisaliśmy już na blogu, ale warto podkreślić jeszcze raz, że ciało jest aktywnym źródłem informacji o tym, jak funkcjonuje nasz układ nerwowy. Uważne kierowanie uwagi na odczucia płynące z ciała jest podstawą pracy w jodze oraz w pracy terapeutycznej w nurcie Somatic Experiencing®. Analiza na poziomie umysłu jest niewystarczająca, by w pełni pracować z doświadczeniem traumy. W pewnym momencie terapii musi nastąpić spotkanie z ciałem i uwolnieniem napięć zgromadzonych w czasie traumatycznych doświadczeń. Nie bez powodu w jodze ciało jest bramą do rozpoczęcia podróży ku wolności i oświeceniu. Rozumiemy tu oświecenie jako jedność ciała, umysłu i serca oraz klarowność percepcji.
Po czwarte: doświadczaj, nie oceniaj!
W czasie sesji jogi terapeutycznej zachęcamy uczestników do otwarcia się na doświadczanie siebie i swojego ciała bez oceniania. Punktem wyjścia naszych działań jest ciekawość i eksploracja tego, co dzieje się na macie, bez kategoryzowania jako dobre, złe, właściwe lub nie. Zauważamy nasze ciała tak, jakbyśmy je widzieli i czuli pierwszy raz. W ten sposób powoli wychodzimy z naszych wzorców myślowych, dyktowanych często przez wewnętrznego krytyka lub lęk, lub z mechanizmów przetrwania, w których utknęliśmy podczas traumatycznych wydarzeń. Odbudowujemy autentyczny kontakt z sobą, ciałem i emocjami poprzez uważność, współczucie i podarowanie sobie przestrzeni, w której możemy być otwarci i niewinni jak dzieci.
Ćwiczenie, które możesz wykonać:
Połóż się lub usiądź w spokojnym, komfortowym dla Ciebie miejscu i zadaj sobie pytanie: Co mówi mi moje ciało? Możesz zamknąć oczy, ale nie musisz jeśli nie jest to dla Ciebie komfortowe. Możesz skupić się na danej części ciała, np. jelitach, sercu, oczach, barkach. Zauważaj napięcie lub jego brak, aktywację lub poczucie odłączenia. Nie oceniaj, tylko zauważaj co się dzieje tu i teraz. Skanuj ciało powoli, oddychając spokojnie nosem jeśli to możliwe i rozluźniając świadomie miejsca, w których zauważysz napięcie. Zakończ ćwiczenie uśmiechając się do siebie.
Po piąte: zaufaj mądrości ciała!
Odzyskanie bezpieczeństwa w ciele, zwłaszcza głęboko skrzywdzonym, może być trudne. Często wydaje nam się, że wyjście z matni własnego układu nerwowego nie jest możliwe. Dlatego warto przypominać, że nasze ciała są cudem natury. W kontekście traumy neuroplastyczność mózgu odgrywa istotną rolę w procesie zdrowienia. Praktyki takie jak joga realnie wpływają na funkcjonowanie obszarów mózgu powiązanych z pamięcią, reakcją na zgrożenie i emocjami: hipokampem, ciałem migdałowatym i korą przedczołową. Powtarzanie nowych, bezpiecznych doświadczeń, jak terapeutyczna praktyka jogi, wzmacnia korzystne połączenia nerwowe, pozwala na tworzenie nowych i osłabia utrwalone reakcje lękowe.
Doświadczenie traumatyczne zostaje w naszej pamięci na zawsze, ale nie musi negatywnie wpływać na nasze życie, codzienne reakcje i decyzje. Traumy wymazać nie jesteśmy w stanie, ale możemy nauczyć się reagować w sposób mniej obciążający i bardziej elastyczny. Świadomość reakcji i elastyczność w działaniu są naszym codziennym kluczem do sukcesu, nawet jeśli mamy za sobą niezwykle bolesne doświadczenia życiowe.
